سازمان جهانی بهداشت (WHO) در جدیدترین گزارش خود اعلام کرد که سرطان روده بزرگ به عنوان سومین سرطان شایع و دومین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در جهان شناخته میشود. آنچه زنگ خطر را به صدا درآورده، افزایش نگرانکننده آمار ابتلا در میان جوانان زیر ۵۰ سال است، در حالی که میزان کلی ابتلا به این بیماری روند کاهشی دارد.
سرطان روده بزرگ چیست و چرا باید آن را جدی گرفت؟
سرطان روده بزرگ اصطلاحی کلی برای سرطانهای کولون (پسروده) و رکتوم (راستروده) است. اگرچه این دو نوع سرطان به طور مجزا طبقهبندی و درمان میشوند، اما هر دو بخشی از روده بزرگ محسوب میشوند. رکتوم در انتهای کولون قرار دارد و در برخی موارد، سرطان ممکن است هر دو ناحیه را درگیر کند.
دکتر درک ابنر، متخصص گوارش کلینیک مایو در آمریکا تأکید میکند که تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ نقش تعیینکنندهای در موفقیت درمان دارد. این سرطان در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است، به همین دلیل غربالگری منظم اهمیت حیاتی پیدا میکند.
علائم هشداردهنده سرطان روده بزرگ که نباید نادیده گرفته شوند
متخصصان تأکید میکنند که آگاهی از علائم اولیه سرطان روده بزرگ میتواند جان بسیاری از بیماران را نجات دهد. مهمترین نشانههایی که نیاز به پیگیری فوری دارند عبارتند از:
- مشاهده خون در مدفوع یا تغییر پایدار در الگوی دفع مانند یبوست یا اسهال مکرر که بیش از چند هفته ادامه یابد
- کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل مشخص و دردهای شکمی مداوم که با معاینات معمول بهبود نمییابند
دکتر دیردر کوهن، مدیر برنامه سرطانشناسی دستگاه گوارش در سیستم سلامت مونت سینای آمریکا تأکید میکند: «بسیار مهم است که هر گونه علامتی را بدون خجالت با پزشک خود در میان بگذارید، زیرا صحبت درباره این موضوعات کاملاً طبیعی است و میتواند به تشخیص زودهنگام منجر شود.»
رژیم غذایی و سبک زندگی؛ کلید طلایی پیشگیری از سرطان روده بزرگ
اگرچه هیچ راهی برای تضمین پیشگیری کامل از سرطان روده بزرگ وجود ندارد، اما تحقیقات علمی نشان میدهند که اصلاح سبک زندگی میتواند خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. متخصصان مهمترین عوامل محافظتکننده را به این شرح معرفی میکنند:
۱. تغذیه سالم: مصرف فراوان میوهها و سبزیجات تازه، مواد غذایی با فیبر بالا و گوشتهای بدون چربی در کنار پرهیز از گوشتهای فرآوری شده مانند سوسیس، کالباس و بیکن نقش محافظتی دارند. مطالعه منتشر شده در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد مصرف بالای گوشت قرمز با ۳۰ درصد افزایش خطر و مصرف گوشت فرآوری شده با ۴۰ درصد افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ همراه است.
۲. فعالیت بدنی منظم: ورزش نه تنها خطر ابتلا را کاهش میدهد، بلکه شانس عود بیماری را نیز کم میکند. مطالعه سال ۲۰۲۵ در مجله پزشکی نیوانگلند تأیید کرده که یک برنامه ورزشی سه ساله ساختاریافته منجر به بقای طولانیتر بدون بیماری در بیماران میشود.
التهاب مزمن؛ ارتباط پنهان با سرطان روده بزرگ
التهاب مزمن یکی از عوامل خطر جدی برای انواع سرطانها از جمله سرطان روده بزرگ محسوب میشود. بیماریهایی مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون به دلیل التهاب طولانیمدت، خطر ابتلا را افزایش میدهند. همچنین مصرف الکل و غذاهای فوق فرآوری شده میتوانند باعث التهاب مزمن در بدن شوند.
دکتر ابنر توضیح میدهد: «التهاب احتمالاً باعث تولید رادیکالهای آزاد میشود؛ مولکولهای ناپایداری که به DNA آسیب میرسانند و میتوانند زمینهساز سرطان شوند.»
افزایش نگرانکننده سرطان روده بزرگ در جوانان زیر ۵۰ سال
طبق گزارش انجمن سرطان آمریکا، نرخ ابتلا به سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ سال از سال ۲۰۱۰ سالانه حدود ۳ درصد افزایش یافته است. مرگ و میر ناشی از این بیماری نیز در همین گروه سنی از سال ۲۰۰۵ به طور سالانه یک درصد رشد داشته است.
دکتر کوهن با ابراز نگرانی میگوید: «افزایش نجومی سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ و حتی زیر ۴۰ سال نشان میدهد که تغییرات مهمی در محیط و سبک زندگی رخ داده است.» محققان عواملی مانند غذاهای فوق فرآوری شده، نوشیدنیهای شیرین و مصرف بالای آنتیبیوتیک در دوران کودکی را به عنوان عوامل احتمالی این افزایش بررسی میکنند.
نقش ژنتیک و غربالگری زودهنگام در پیشگیری
سابقه خانوادگی نقش مهمی در ابتلا به سرطان روده بزرگ دارد. افرادی که خویشاوند درجه یک مبتلا به این سرطان دارند، باید برای مشاوره ژنتیک اقدام کرده و کولونوسکوپی را در سنین پایینتر آغاز کنند. سندرمهای ژنتیکی مانند سندرم لینچ به طور خاص با افزایش خطر این سرطان مرتبط هستند.
متخصصان تأکید میکنند که غربالگری منظم بهترین راه برای تشخیص زودهنگام و درمان موفق سرطان روده بزرگ است و نباید به دلیل ترس یا خجالت به تعویق بیفتد.
مهرنوش پاشا
من فارغالتحصیل رشته علوم زیستی هستم و از همان دوران دانشگاه به ارتباط علم با جامعه علاقهمند شدم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۸ با ترجمه و نگارش مقالات علمی در وبسایتهای بهداشت و سلامت آغاز کردم. پس از کسب تجربه و گذراندن دورههای تخصصی، به عنوان خبرنگار حوزه سلامت در چند نشریه معتبر همکاری کردم و اکنون به عنوان دبیر بخش پژوهش و درمان در یک مجله پزشکی شناختهشده فعالیت میکنم. تلاش من این است که آخرین یافتههای علمی را به زبانی ساده برای عموم مردم بازگو کنم.
