هوسهای غذایی یکی از رایجترین تجربههای روزمره انسان است؛ میل شدیدی که گاهی بیاختیار ما را به سمت شیرینیها، خوراکیهای چرب یا تنقلات خاص میکشاند. تازهترین یافتههای علوم اعصاب نشان میدهد این هوسها نه نشانه ضعف اراده، بلکه حاصل تعامل پیچیده مغز، تکامل زیستی، شرایط محیطی و راهبردهای هوشمندانه صنعت غذاست.
هوسهای غذایی؛ محصول همکاری مغز و بازاریابی هدفمند
به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، شرکتهای بزرگ غذایی با بهرهگیری از رنگهای درخشان، طعمهای متنوع و بستهبندیهای محدود زمانی، مستقیماً مراکز احساسی مغز را هدف قرار میدهند. به گفته دکتر اشلی گیرهارت، پژوهشگر حوزه اعتیاد غذایی، این ترکیب هوشمندانه از طعم، شکل و خاطرات خوش کودکی، نوعی وابستگی عاطفی ایجاد میکند که به شکل هوسهای غذایی بروز مییابد. به این ترتیب، بسیاری از میلهای ناگهانی ما نه طبیعی، بلکه نتیجه طراحی دقیق بازاریابی هستند.
ریشههای تکاملی هوسهای غذایی در بدن انسان
از منظر زیستشناسی تکاملی، انسان در فصول سرد تمایل بیشتری به مصرف غذاهای پرکالری دارد. این رفتار یادگار دورانی است که بقا در زمستانهای طولانی مستلزم ذخیره انرژی بیشتر بود. هنوز هم کوتاهتر شدن روزها و افت دما، مغز را به سمت غذاهای شیرین و سنگین سوق میدهد.
همچنین، واکنش مثبت مغز به تنوع رنگ و طعم، در گذشته ضامن دریافت مواد مغذی متنوع بوده، اما امروز به ابزاری برای تحریک هوسهای غذایی تبدیل شده است.
نقش استرس و خستگی در تشدید هوسهای غذایی
فشارهای روانی، خستگی و نگرانیهای مالی یا اجتماعی، مغز را به استفاده از غذا بهعنوان ابزار آرامش سوق میدهد. خوراکیهای شیرین و چرب مسیرهای دوپامینی و اوپیوئیدی را فعال میکنند؛ همان مسیرهایی که احساس لذت و تسکین را افزایش میدهند. در چنین شرایطی، مرکز احساسی مغز بر بخش منطقی غلبه میکند و مقاومت در برابر هوسهای غذایی دشوارتر میشود.
وقتی صنعت غذا یک گام جلوتر از مغز حرکت میکند
صنعت غذا هر سال میلیاردها دلار برای شناخت رفتار مصرفکننده هزینه میکند. استفاده هدفمند از رنگها، بستهبندیهای محدود و پیامهایی مانند «فقط برای مدت کوتاه»، حس فوریت ایجاد میکند و مغز را به واکنش سریع وادار میسازد. این راهبردها، میل به خرید و مصرف را تشدید کرده و هوسهای غذایی را به رفتاری تکرارشونده تبدیل میکنند.
چگونه میتوان هوسهای غذایی را مدیریت کرد؟
شناخت سازوکارهای مغزی، نخستین گام برای کنترل هوسهای غذایی است. کارشناسان توصیه میکنند با اصلاح سبک زندگی، میتوان شدت این میلها را کاهش داد؛ از جمله:
- خواب کافی، نوشیدن آب پیش از خوردن و کاهش تنوع خوراکیهای در دسترس
- ترجیح غذای خانگی و برنامهریزی آگاهانه برای وعدهها
بر اساس اعلام دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، هوسهای غذایی بخشی طبیعی از عملکرد مغز انسان هستند. با افزایش آگاهی و انتخابهای هوشمندانه، میتوان از لذت غذا خوردن بهره برد، بدون آنکه گرفتار زیادهروی و پیامدهای آن شد.
مهرنوش پاشا
من فارغالتحصیل رشته علوم زیستی هستم و از همان دوران دانشگاه به ارتباط علم با جامعه علاقهمند شدم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۸ با ترجمه و نگارش مقالات علمی در وبسایتهای بهداشت و سلامت آغاز کردم. پس از کسب تجربه و گذراندن دورههای تخصصی، به عنوان خبرنگار حوزه سلامت در چند نشریه معتبر همکاری کردم و اکنون به عنوان دبیر بخش پژوهش و درمان در یک مجله پزشکی شناختهشده فعالیت میکنم. تلاش من این است که آخرین یافتههای علمی را به زبانی ساده برای عموم مردم بازگو کنم.
