کمبود دارو در ایران تنها نتیجه تحریمها یا محدودیتهای تولید نیست؛ بخش مهمی از این بحران به رفتارهای نادرست در تجویز و مصرف دارو بازمیگردد. کارشناسان تأکید میکنند که اصلاح فرهنگ نسخهنویسی و مصرف منطقی دارو، کلید اصلی عبور از این بحران است.
آمار نگرانکننده مصرف دارو در ایران
طبق آمار وزارت بهداشت، میانگین تجویز دارو در جهان حدود ۱.۷ قلم در هر نسخه است، در حالی که این عدد در ایران به ۴.۳ قلم میرسد. تنها در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، بیش از ۲۸ میلیارد عدد دارو به ارزش ۱۵۶ هزار میلیارد تومان در کشور توزیع شده است؛ یعنی ایرانیها ماهانه بهطور میانگین ۴.۶ میلیارد عدد دارو مصرف کردهاند. تهران نیز بیشترین سهم مصرف را به خود اختصاص داده است.
تجویز غیرمنطقی و التهاب بازار دارو
به گفته نازیلا یوسفی، مدیرکل نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو، تجویز غیرمنطقی، مصرف بیمورد و تقاضای القایی از سوی برخی ذینفعان از مهمترین دلایل کمبود دارو هستند. مواردی مانند:
- فروش بدون نسخه داروهای نسخهای
- عرضه داروهای بیمارستانی در داروخانههای شهری
- تجویز خارج از راهنماهای بالینی از جمله عواملی هستند که باعث افزایش کاذب تقاضا و در نهایت کمبود دارو میشوند.
سهم تولید داخل و واردات
بر اساس دادههای رسمی، از مجموع ارزش بازار دارویی در نیمه نخست ۱۴۰۴، حدود ۸۲ درصد مربوط به داروهای تولید داخل و تنها ۱۸ درصد مربوط به داروهای وارداتی است. این آمار نشان میدهد که سیاستهای حمایت از تولید ملی مؤثر بوده، اما همچنان داروهای گرانقیمت و با فناوری بالا وابسته به واردات هستند.
مصرف خودسرانه؛ تهدیدی جدی
داروهای بدون نسخه (OTC) نیز از بینظمی در مصرف مستثنی نیستند. افزایش مصرف این داروها تحت تأثیر هزینه بالای ویزیت، توصیههای غیرعلمی اطرافیان و تبلیغات فضای مجازی است. کارشناسان هشدار میدهند که حتی داروهای OTC میتوانند عوارض خطرناک یا تداخل دارویی ایجاد کنند و داروسازان موظفاند بیماران را در انتخاب ایمن راهنمایی کنند.
نقش پزشکان و نظام پزشکی در کنترل بحران
کارشناسان معتقدند که برای کنترل مصرف دارو، ابتدا باید جامعه پزشکی به تجویز منطقی و آگاهانه ترغیب شود. بسیاری از پزشکان داروهایی را تجویز میکنند که بیمار ممکن است همان را در خانه داشته باشد. سازمان نظام پزشکی نیز باید نظارت جدیتری بر تخلفات نسخهنویسی و تبلیغات دارویی داشته باشد تا از بروز کمبودهای ساختگی جلوگیری شود.
جمعبندی
تحریمها بیتردید بر بازار دارویی کشور اثرگذار بودهاند، اما رفتارهای انسانی و مدیریتی سهمی کمتر از آنها ندارند. کمبود دارو تنها با واردات یا تأمین ارز حل نمیشود؛ بلکه با اصلاح الگوی تجویز، فرهنگسازی در مصرف و نظارت واقعی میتوان از این چرخه معیوب رهایی یافت و امنیت دارویی کشور را تضمین کرد.
مهرنوش پاشا
مهرنوش پاشا نویسنده و تولیدکننده محتوای تخصصی در حوزه سلامت، زیبایی و مراقبتهای دهان و دندان است که با تمرکز بر ارائه اطلاعات علمی، کاربردی و قابل اعتماد، به ارتقای آگاهی مخاطبان کمک میکند. او با رویکردی مبتنی بر منابع معتبر پزشکی و استانداردهای روز، تلاش دارد مطالبی دقیق، بهروز و قابل فهم برای عموم خوانندگان ارائه دهد.
تجربه و تخصص
مهرنوش پاشا در زمینه نگارش مقالات سلامت و زیبایی، بهویژه موضوعات مرتبط با بهداشت دهان و دندان، مراقبتهای پوستی و سبک زندگی سالم فعالیت مستمر دارد. تجربه او در تولید محتوای آموزشی برای وبسایتها و مجلات تخصصی باعث شده مطالبش علاوه بر جنبه علمی، از نظر کاربردی نیز برای مخاطبان مفید باشد.
رویکرد حرفهای
در نگارش مقالات، او بر اصول زیر تأکید دارد:
استفاده از منابع علمی معتبر و بهروز
سادهسازی مفاهیم تخصصی برای مخاطب عمومی
ارائه توصیههای ایمن و مبتنی بر شواهد
پرهیز از ادعاهای اغراقآمیز در حوزه سلامت و زیبایی
هدف از فعالیت در نوبیدنت
هدف مهرنوش پاشا از همکاری با مجله سلامتی و زیبایی نوبیدنت، ارائه محتوایی قابل اعتماد است که به خوانندگان کمک کند تصمیمهای آگاهانهتری درباره سلامت و زیبایی خود بگیرند. او باور دارد دسترسی به اطلاعات صحیح، نخستین گام در مسیر پیشگیری و مراقبت مؤثر است.
